خاموت میلگردی است که در بتن های مصرفی ستون ها و تیرها، برای جلوگیری از ترک خوردن، حفظ شکل بتن و افزایش استحکام آن استفاده می شود. استفاده از این محصول فولادی اهمیت بالایی دارد. زیرا آخرین خط دفاعی سازه در برابر زلزله است و می تواند از ریزش آن در اثر جابجایی ستون ها یا تیرهای بتنی جلوگیری کنید. یکی از رایج ترین راه ها برای افزایش مقاوم سازی ساختمان، استفاده از خاموت در شناژ است. برای ساختن یک سازه مقاوم، تمام کارهای مهندسی باید به درستی انجام شود. به عبارت دیگر ساختمانی مناسب و مستحکم باید بر اساس استانداردهای روز اجرا شود. برای مقاوم سازی از ابزارهای زیادی استفاده می کنند که یکی از آنها میلگرد خاموت است.
خاموت چیست؟
خاموت (به لاتین Rebar) نوعی از قطعات فولادی است که با استفاده از خاموت زن اتوماتیک یا دستی خم می شود تا بتوان آن را در اطراف آرماتورهای طولی سفت کرد. برای این اتصال قوی از سیمهای آرماتوربندی استفاده میشود. با توجه به اینکه خاموت ها به صورت عمودی یا مورب در کنار المان های قائم قرار می گیرند، به آنها میلگرد های عرضی نیز می گویند. میلگردهای عرضی و میلگردهای طولی در اندازه های مختلفی وجود دارد که با توجه به طرح و کاربری ساختمان انتخاب می شوند. سایزهای 8 و 10 بیشترین کاربرد را در سازه های بتن آرمه دارند. یکی از ویژگی های خاموت، زاویه خم در انتها است، به همین دلیل است که از آن متفاوت استفاده می شود. میزان زاویه خمیدگی انتهای خموت در داخل 90 یا 135 درجه است.
انواع خاموت ها کدامند؟
خاموت ها بسته به نوع خمش، شکل ظاهری و روش تولید به انواع مختلفی طبقه بندی می شوند:
- خاموت سنتی
- خاموت مارپیچی
- خاموت معمولی
- خاموت مهندسی
- خاموت ربات
- خاموت سلولار
| انواع خاموت | تکنولوژی تولید | توضیحات |
| مارپیچ | CNC | ساخته شده توسط دستگاههای CNC |
| ربات | CNC | مانند خاموت مارپیچ با این تفاوت که در کنار آن یک مربع وجود دارد. |
| مدور | CNC | جدیدترین نوع خاموت، به شکل حلقههای بسته دارای استحکام و مقاومت بالا |
| سنتی | دست و اهرم | توسط اهرم و دست (سنتی) ساخته میشوند و اغلب شکل مربعی دارند. |
| معمولی | دست | شبیه به خاموتهای سنتی و توسط کارگران در محل پروژه ساخته میشوند. |
نقش خاموت در سازه
از آنجایی که کمربندهای زلزله در نقاط مختلف دنیا وجود دارد، همواره شاهد چالش های زیادی در صنعت ساختمان هستیم. غلبه بر این چالش ها به ویژه برای جوامع محروم از نظر اقتصادی بسیار دشوار خواهد بود. زیرا در صورت رعایت نکردن نکات ایمنی ساختمانی، مقابله با خسارات و صدمات پس از زلزله دشوارتر خواهد بود. بنابراین به دلیل شرایط غیرمنتظره مانند سیل و زلزله باید از تمام توان خود استفاده کنیم. خاموت نقش مهمی در ساختمان ها دارد؛ ستون های بتنی در برابر نیروهای کششی مقاومت کمتری دارند. این میلگرد ها عمدتاً به صورت عمودی و گاهی مورب برای جلوگیری از شکست زودرس مقطع بتنی در اثر نیروهای خمشی و برشی استفاده می شوند.
شکی نیست که بتن را می توان با عبور از میلگرد های فولادی تقویت کرد. اما با وجود خاموت، اجزا نظم لازم را خواهند داشت و مقاومت در برابر نیروهای وارده افزایش می یابد. می توانید از روش های مختلفی برای تعیین اندازه میلگرد و خاموت مورد استفاده در سازه استفاده کنید تا بهترین محصول را تهیه کنید. به طور کلی استفاده از خاموت در ساختمان ها با اهداف زیر انجام می شود:
- اجتناب از ترکهای مورب ناگهانی که میتواند باعث آسیب غیرمنتظره به کل ساختمان شود.
- مقاومت سازه را در مقابل فرایندهای تنشی، پیچشی، خزش، انقباض و کشش سطحی افزایش می دهد.
- ارتقای کارکرد لنگر خمشی آغازین
کاربردهای خاموت
خموت ها در بسیاری از انواع سازه های بتنی از جمله ساختمان ها، پل ها، سدها و اسکله ها استفاده می شوند. استفاده از خاموت ها در تیرها و ستون ها برای افزایش مقاومت برشی و شکل پذیری در برابر بارهای جانبی و لرزه ای ضروری است. خموت ها در پی، دیوارها و سایر عناصر سازه ای بتنی نیز کاربرد دارند.
1. افزایش مقاومت برشی و شکل پذیری بتن: خاموت ها با ایجاد اصطکاک بین بتن و میلگرد، مقاومت برشی بتن را به میزان قابل توجهی افزایش می دهند. همچنین با مهار بتن از ترک خوردگی و خرد شدن در اثر تنش برشی و لرزه ای جلوگیری کرده و شکل پذیری بتن را بالا می برند.
2. کاهش احتمال خرابی: استفاده از خامون در سازه های بتنی احتمال شکست ناشی از بارهای وارده به ویژه بارهای جانبی و لرزه ای را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد.
3. افزایش طول عمر سازه: با افزایش مقاومت و انعطاف پذیری بتن، عمر مفید سازه نیز افزایش پیدا خواهد کرد.
4. بالا بردن ایمنی سازه: خاموت ها با افزایش مقاومت و شکل پذیری بتن، حفاظت سازه را به ویژه در برابر بارهای جانبی و لرزه ای افزایش می دهند.
نکات بااهیمت اجرای خاموت ها
در زمان اجرای خاموت ها باید اصول خاصی انجام شود. در زیر به برخی از مهمترین آنها می پردازیم:
- فاصله اولین خاموت از قسمت اتصال ستون به تیر نباید از نصف فاصله صدا خاموت ها بیشتر باشد.
- در اعضای فشاری با خاموت های پیچی بسته یا گرد فاصله واضح بین دو میله طولی نباید کمتر از 1.5 برابر قطر بزرگترین میله باشد.
- خاموت ها می بایست در فاصله های بیست سانتی متری از یکدیگر قرار گیرند.
- خاموت ها باید با سیم آرماتوربندی به میلگردهای طولی متصل بشوند.
- آرماتورها نباید در دمای کمتر از 5 درجه سانتیگراد خم شوند. اگر می خواهید آرماتور را خم کنید باید عملیات پرس سرد و با دستگاه مکانیکی انجام دهید.
کلام پایانی
مقاومت بتن در برابر نیروهای کششی بسیار کم است. نقش خاموت ها (میلگردهای عرضی) و میلگرد میلگردی برای تقویت بتن در برابر نیروهای تنشی و جلوگیری از ریزش ستون ها و تیرها ضروری است. با توجه به الزامات هر پروژه و تشخیص مهندسان مربوطه، ممکن است از یک یا چند خاموت معرفی شده در بالا استفاده شود. همیشه به یاد داشته باشید که انتخاب خاموت و میلگرد نامناسب می تواند استحکام و قدرت سازه را کاملاً از بین ببرد و فاجعه جبران ناپذیری به بار آورد. از وظایف و نقش های مهم خاموت ها می توان به کمانش میلگردهای طولی، جلوگیری از گسترش ترک خوردگی و تحمل نیروهای برشی اشاره کرد.
